Poradnia

Pytania i odpowiedzi

kategoria: Nazwy własne

17.03.2020

O imieniu Krinsja i nazwisku Battaglia

Szanowni Państwo,
mam wątpliwość dotyczącą odmiany słoweńskiego imienia żeńskiego Krinsja ( w dop. Krinsji?) i włoskiego nazwiska żeńskiego Battaglia (w dop. Battaglii czy Battagli?). Dziękuję i pozdrawiam

Zarówno imiona, jak i nazwiska obcego pochodzenia, włączamy - jeśli to tylko możliwe - we wzory odmiany polskich nazw własnych i odmieniamy.
Imię żeńskie Krinsja będzie mieć w dopełniaczu formę Krinsji, podobnie jak Patrycja - Patrycji, Hortensja - Hortensji.
Nazwiska kobiet zakończone na -a odmieniają się tak, jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu, czyli kończące się na -a. Dla nazwiska Battaglia wzorem mogłyby być np. rzeczowniki batalia, anomalia, azalia, lilia. Zgodnie z zasadami ortografii, jeśli w rzeczowniku występuje zakończenie -ia po spółgłosce l, to w dopełniaczu piszemy na końcu -ii. A zatem nazwisko Battaglia będzie mieć w dopełniaczu formę Battaglii, podobnie jak batalia - batalii, Amelia - Amelii itp.

Poradnia

05.03.2020

Skomplikowane nazwy własne

Dzień dobry. Szanowni Państwo, mam trzy pytania:
1. Czy w nazwach typu Dom pod Krokodylem "pod" piszemy małą czy dużą literą? Spotkałem się z różną pisownią.
2. Czy w zestawieniu typu: Arturowy samochód imię piszemy małą czy też dużą literą? Widziałem i taki, i taki zapis.
3. Jeśli wobec mężczyzny zamieszkującego niegdyś tereny dzisiejszych Mazur używamy nazwy Prus, to jak nazywać można kobietę z tego plemienia? Pruską? (Nie chodzi mi o Prusaka i Prusaczkę).
Z góry dziękując za odpowiedź, pozdrawiam.

W przypadku nazwy "Dom pod Krokodylem" trzeba przywołać normę ortograficzną, która nakazuje pisanie małą literą przyimków i spójników występujących w środku nazwy lokalu, przedsiębiorstwa itp. Jednak czynniki pragmatyczne (reklamowanie nazwy, budowanie marki, jej grafizacja itd.) pozwalają na użycie przyimka (np. "pod") zapisanego dużą literą.
W wyrażeniu "Arturowy samochód" imię użyte w formie przymiotnika dzierżawczego piszemy wielką literą.
W odpowiedzi na trzecie pytanie powołujemy się na Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego, który wskazuje, że od nazwy Prus nie tworzy się formy żeńskiej.

Poradnia

28.02.2020

Wielka czy mała litera w nazwach wydarzeń?

Dzień dobry, zwracam się do Państwa z moimi wątpliwościami językowymi. Który z zapisów jest poprawny?
28 Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy czy 28 finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, XII sesja Rady Miasta Ostrołęka czy XII Sesja Rady Miasta Ostrołęka? Chodzi o to, czy w takich nazwach słowa, takie jak „sesja” czy „finał”, trzeba zapisać małą literą czy dużą. Czy też obie wersje są poprawne?
Która z wersji jest poprawna? Ulicami miasta przeszedł Orszak Trzech Króli czy ulicami miasta przeszedł orszak Trzech Króli? Czy możemy pisać słowo „orszak” dużą literą w przypadku, gdy wyrażenie „Orszak Trzech Króli” potraktujemy jako nazwę własną wydarzenia?

Zgodnie z zasadami ortografii wielką literą piszemy nazwy indywidualne wydarzeń cyklicznych, imprez międzynarodowych lub krajowych. 
Niewątpliwie nazwą indywidualną, funkcjonującą jako nazwa własna, jest Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Trzeba jednak rozważyć, w jaki sposób zapisywać corocznie organizowane zbiórki pieniężne, czyli "finały" Orkiestry. Zależy to od intencji tworzącego nazwę i ją zapisującego. Jeśli osoba ta nadaje wydarzeniu specjalny tytuł i tworzy nazwę indywidulaną (własną), to wówczas należy zapisać ją wielkimi literami - 28. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.
Zapisy wielką literą na stronie WOŚP w rodzaju: "W czasie 28. Finału gramy dla zapewnienia najwyższych standardów diagnostycznych i leczniczych w dziecięcej medycynie zabiegowej",  "W ciągu 27 Finałów WOŚP Orkiestra zebrała i wydała na wsparcie polskiej medycyny sumę ponad 1,1 mld PLN"  (https://www.wosp.org.pl/final) wskazują, że organizatorzy nazwę potraktowali jako własną. Analiza pisowni w różnych tekstach (zgromadzonych w zasobach internetowych, w korpusach języka polskiego) potwierdza, że częściej pojawia się "Finał" zapisany wielką literą.
W wypadku nazwy Orszak Trzech Króli człon drugi (Trzech Króli) jako nazwa święta zapisywany jest wielkimi literami, natomiast pisownia członu pierwszego (orszak) może być różna. Zasadniczo omawiana nazwa nie wyróżnia wydarzenia jako jednostkowego, indywidualnego. Orszaki Trzech Króli odbywają się w wielu miastach, na co wskazuje podawany przykład: Ulicami miasta przeszedł orszak Trzech Króli. W takim użyciu orszak rozumiany jako 'grupa osób uczestniczących w uroczystym wydarzeniu' możemy zapisać małą literą. 
W ostatnich latach Orszak Trzech Króli jako wydarzenie zyskało wymiar odrębnej formy kulturowo-religijnej, obrzędu charakterystycznego dla obchodów święta Trzech Króli. W związku z tym jego nazwa jest traktowana jako nazwa własna i zapisywana w całości wielkimi literami - Orszak Trzech Króli.
Podobnie rzecz ma się z sesją. Jeśli nie ma ona specjalnego charakteru, to jest nazwą pospolitą. Jako taka jest zapisywana małą literą, np. XII sesja Rady Miasta Ostrołęka.

Poradnia

18.02.2020

Nazwiska w zaproszeniach

Witam. Mam pytanie: węgierskie nazwisko "Boda" oraz polskie " Jung" odmienia się na (zapraszam Sz. P.) "Bodę/Bodów" i "Junga/Jungów"?

Dzień dobry, chciałabym się dowiedzieć, jaka jest poprawność formy, czy dobrze odmieniam nazwiska w zdaniu:
Serdecznie zapraszam Szanownych Państwa:
1) Kocięda - Kociędów, 2) Głowa - Głowów, 3) Całka - Całków, 4) Orynek - Orynków, 5) Cylke - Cylków

Podane w obydwu pytaniach formy nazwisk są jak najbardziej poprawne. Formuła zaproszenia "zapraszam Szanownych Państwa" wymaga użycia biernika liczby mnogiej nazwiska (np. Pawlaków, Bodów). W przypadku formuły "zapraszam Szanowną Panią/Pana" konieczne jest użycie biernika liczby pojedynczej (np. Bodę, Orynka).
Warto nadmienić, że część nazwisk, między innymi nazwiska kobiet, które nie są zakończone na -a, pozostanie w zaproszeniu w postaci nieodmiennej, np. "zapraszam Szanowną Panią Iwonę Kruk / Klaudię Nowak".

Poradnia

17.02.2020

Elzinga i Hogarty - jak odmienić nazwiska?

Dzień dobry,
Jaki zapis jest poprawny (chodzi o odmianę) Metoda Elzinga-Hogarty’ego czy Metoda Elzinga-Hogarty?
Z góry dziękuje za odpowiedź.

W nazwie metody występują dwa nazwiska obcego pochodzenia, co więcej, nazwiska te należą do dwóch różnych osób (mężczyzn), są to: Kenneth G. Elzinga i Thomas F. Hogarty. Reguły gramatyczne języka polskiego nakazują odmianę nazwisk rodzimych i obcych, o ile jest możliwa. Wobec tego nazwa metody powinna zawierać obydwa nazwiska w odpowiedniej formie przypadkowej, czyli: Elzingi-Hogarty'ego (Metoda Elzingi-Hogarty'ego). Dziwny wydaje się zapis, w którym odmienione zostało tylko drugie nazwisko Hogarty'ego - Metoda Elzinga-Hogarty'ego (dlaczego tylko jedno?).
Część prac należących do literatury fachowej z zakresu ekonomii poświadcza, że przyjęło się w nich używać (pod wpływem tekstów anglojęzycznych) nazwy metody z nieodmiennymi formami nazwisk - Metoda Elzinga-Hogarty. Nie jest to zgodne z normami języka polskiego.
Na marginesie, dla porównania przywołamy przykład tego rodzaju nazwy używanej m.in. w pracach z zakresu językoznawstwa. Hipoteza opracowana przez dwóch badaczy o nazwiskach: E. Sapir, B. Whorf nosi nazwę, w której obydwa nazwiska są odmienione - hipoteza Sapira-Whorfa.

Poradnia

10.02.2020

W Murckach czy na Murckach? Nazwy dzielnic z przyimkami

Szanowni Państwo,
mam pytanie odnośnie do poprawnego połączenia przyimka z nazwą dzielnicy. Otóż internetowa poradnia językowa wskazuje, że nazwy dzielnic powinny być połączone z przyimkiem "na" - na Wilanowie, na Ochocie itp. Tymczasem w przypadku dzielnicy Katowic - Murcek - nie znalazłam takiej formy w żadnym z artykułów, które przejrzałam - jest lodowisko w Murckach, kościół w Murckach czy wiadukt w Murckach. Stąd pytanie - czy skoro wśród ludzi upowszechniła się forma "w Murckach", a nie "na Murckach", to właśnie taką można uznać za poprawną? Redaguję tekst o Murckach, w którym naprzemiennie występują obie formy i chciałabym go ujednolić, a nie wiem w którą stronę.
Z góry dziękuję za pomoc.

Rzeczywiście, dobór przyimka „w”, „na” zależy od tego, do jakiej kategorii znaczeniowej przypiszemy daną nazwę własną. Nazwa osiedla zazwyczaj łączy się z przyimkiem „na”, natomiast nazwa miasta (miejscowości) z przyimkiem „w”. Zdarza się, że obecne osiedla były kiedyś odrębnymi miejscowościami, a dopiero później włączone zostały w obręb większego miasta jako jego dzielnice. W takiej sytuacji świadomość wśród mieszkańców pierwotnego statusu obecnej dzielnicy, jej pierwotnej odrębności (samodzielności) wyraża się w stosowaniu przyimka „w”. Obecna dzielnica Katowic - Murcki była odrębnym miastem do połowy lat 70. Tak więc średnie pokolenie stałych mieszkańców dzielnicy doskonale pamięta ten status i odbiera konstrukcję „w Murckach” jako dobrze utrwaloną oraz używa jej do dziś. Nowi mieszkańcy dzielnicy Murcki, ale nie tylko, mogą nie znać tej historycznej odrębności i używać przyimka „na”’. Konstrukcja mieszkam na Murckach, jadę na Murcki jest również obecna, zwłaszcza w komunikacji mówionej; konstrukcja w Murckach wydaje się częstsza, bo pojawia się nie tylko w wypowiedziach mówionych, ale i pisanych.
Nie jest zatem możliwe jednoznaczne rozstrzygnięcie dotyczące użycia przyimka „w”, „na”, gdy chodzi o Murcki, ale też inne dzielnice, które zostały dość późno włączone w obręb Katowic, np. Bogucice, Panewniki (w Bogucicach, rzadko - na Bogucicach). Przed decyzją o wyborze przyimka w redagowanym tekście o Murckach należałoby wziąć m.in. pod uwagę jego tematykę (współczesną/ historyczną), charakter (oficjalny, naukowy, nieoficjalny) oraz wspomniany już uzus, czyli zwyczaj używania danej konstrukcji przez mieszkańców.

Poradnia

02.01.2020

Nazwiska Brdeja, Bareja jak ... szyja

Dzień dobry. Mam problem z nazwiskiem Brdeja. Jak je odmienić? Brdei czy Brdeji ? Będę wdzięczna za odpowiedź.

Nazwiska typu Brdeja, Bareja, Szmaja itp. przyjmują w dopełniaczu formę Brdei, Barei, Szmai. Ich odmiana wzorowana jest na odmianie rzeczowników pospolitych w rodzaju żeńskim, miękkotematowych (szyja, skrzynia, łania itp.).
Pełna odmiana w liczbie pojedynczej przedstawia się następująco:
M. Brdeja, D. Brdei, C. Brdei, B. Brdeję, N. Brdeją, Ms. Brdei.
W wypadku nazwisk zakończonych na -a odmianie podlegają zarówno nazwiska kobiet, jak i mężczyzn (np. w dopełniaczu: Iwony Barei, Karola Barei).

Poradnia