Poradnia

Pytania i odpowiedzi

kategoria: Odmiana

22.01.2021

O bierniku: mam balon czy...?

Dzień dobry,
mam pytanie, czy powinno się mówić "mam balon" czy "mam balona"? A może obie formy są dopuszczalne?
Pozdrawiam serdecznie

Obydwie wymienione przez Panią formy są poprawne, lecz zarezerwowane dla różnych sytuacji komunikacyjnych. Pierwsza z nich "mam balon" jest zgodna z normą wzorcową i powinna być używana w komunikacji oficjalnej (m.in. w piśmie). Druga "mam balona" jest odpowiednia jedynie dla kontaktów swobodnych, potocznych, nieoficjalnych.

Poradnia

20.01.2021

Ośmiusetgodzinny

Witaj, ostatnio pisząc pewien tekst, miałem problem z odmianą słowa osiemset, polegał on na tym, że chciałem napisać "800 godzinnej rozgrywki", tylko zamiast liczby 800 napisać ją słownie i do tej pory mam dylemat czy napisać ośmiosetnej, osiemciosetnej, a może osiemsetnej. Nie mam kompletnego pojęcia, który wyraz jest poprawny, proszę o pomoc.
Pozdrawiam

W zapisie słownym liczebnika osiemset (w podanym połączeniu) należałoby użyć formy dopełniacza, czyli napisać: ośmiusetgodzinnej rozgrywki, podobnie jak stugodzinnej, trzystugodzinnej itd.

Poradnia

16.01.2021

Jakim językiem mówią prawnicy?

Szanowni Państwo,
mam dwa pytania dotyczące języka używanego przez prawników:
1. Czy słowo "sędzia" należy odmieniać rozmaicie ze względu na płeć osoby sprawującej urząd? Np. "Podaj to sędzi Malinowskiej"
czy też "Podaj to sędziemu Malinowskiej"? Moim zdaniem pierwsza wersja brzmi lepiej (nie zgrzyta różnica rodzajów), choć druga jest powszechnie stosowana w sądach - zdaje się, że przez negatywne skojarzenia z powszechnym, acz niepoprawnym, użyciem słowa "sędzina" na oznaczenie sędzi/sędziego kobiety.
2. Czy słowo "wszcząć" jest powiązane z "czynem"? Jak od "wszcząć" urobić formę przyszłą w pierwszej osobie liczby pojedynczej?
W formie niedokonanej "będę wszczynać", a czy jest forma dokonana (w praktyce mówi się, trochę żartem "wszcznę")?
Z poważaniem

Rzeczywiście, słowo "sędzina" nie jest zalecane w komunikacji oficjalnej, bo ma ono charakter potoczny (tak kwalifikowane jest w słownikach języka polskiego). Natomiast słowo "sędzia" różnicujemy w odmianie w zależności od rodzaju gramatycznego. Rodzaj męski będzie miał zasadniczo odmianę przymiotnikową, a formy żeńskie odmieniają się jak rzeczowniki (żeńskie miękkotematowe, np. skrzynia). Wzory odmiany można znaleźć np. w Wielkim słowniku języka polskiego (www.wsjp.pl), Słowniku gramatycznym języka polskiego (www.sgjp.pl) - obydwa dostępne są w wersji online. Podajemy odmianę poniżej.
Rodzaj gramatyczny żeński, liczba pojedyncza: M. sędzia, D. sędzi, C. sędzi, B. sędzię, N. sędzią, Msc. (o) sędzi, W. sędzio; liczba mnoga: M. sędzie, D. sędzi, C. sędziom, B. sędzie, N. sędziami, Msc. (o) sędziach, W. sędzie.
Rodzaj gramatyczny męski, liczba pojedyncza: M. sędzia, D. sędziego, C. sędziemu, B. sędziego, N. sędzią (rzadziej sędzim), Msc. (o) sędzi (rzadziej o sędzim), W. sędzio; liczba mnoga: M. sędziowie, D. sędziów, C. sędziom, B. sędziów, N. sędziami, Msc. (o) sędziach, W. sędziowie.
Jeśli chodzi o czasownik dokonany wszcząć w czasie przyszłym, to tworzy on regularnie formy: w liczbie pojedynczej - 1 os. wszcznę, 2 os. wszczniesz, 3 os. wszcznie; w liczbie mnogiej - 1 os. wszczniemy, 2 os. wszczniecie, 3 os. wszczną. Formy te są poprawne, choć w praktyce nieczęsto używane i zastępowane przez zacząć, rozpocząć. Czasownik wszcząć generalnie ma ograniczony zakres użycia, występuje w utrwalonych połączeniach, np. wszcząć awanturę, bunt, walkę, śledztwo, postępowanie itp.
Czasownik wszcząć nie ma bezpośredniego związku z czynem. W pracach etymologicznych ten związek jest kwestionowany.

Poradnia

12.01.2021

Odmiana czasownika poznawać się

Szanowni Państwo,
Czy poprawna odmiana czasownika "poznawać się" pozwala zbudować zdanie "Babciu, oni poznawają się już 3 lata i raczej nic z tego nie będzie"?

Poprawna odmiana czasownika "poznawać się" w czasie teraźniejszym zbudowana jest na temacie fleksyjnym poznaj- (np. Oni poznają się już 3 lata.). Forma poznawają się jest niepoprawna.
Odmianę czasownika poznawać się można sprawdzić na przykład w elektronicznym Wielkim słowniku języka polskiego, na stronie wsjp.pl: https://wsjp.pl/index.php?id_hasla=36754&id_znaczenia=4665324&l=21&ind=0

Poradnia

11.01.2021

Odmiana słowa szop

Dzień dobry,
Jak powinna brzmieć prawidłowa odmiana przez przypadki słowa "szopy" w kontekście miejsc pracy w getcie? Czy w poniższym fragmencie słowo szopów zostało prawidłowo odmienione?
"Przedstawiamy to, co – prawdopodobnie w 1944 roku - zostało z ulicy Karmelickiej. Patrzymy od strony Nowolipek w kierunku północnym. W latach 1943–1944 Niemcy spalili i zburzyli niemal całą zabudowę SZOPÓW i ulicy Karmelickiej. Ocalał jedynie budynek Szpitala Ewangelickiego, stąd oszacowanie daty wykonania zdjęcia".
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku

Szop, czyli 'zakład produkcyjny w getcie warszawskim podczas okupacji hitlerowskiej', w dopełniaczu liczby mnogiej ma postać szopów. Użyta przez Panią w zdaniu forma szopów ma więc prawidłową końcówkę fleksyjną i jest poprawna.
W odmianie wyraz szop ma następujące formy przypadkowe w liczbie pojedynczej: M. szop, D. szopa, C. szopowi, B. szop, N. szopem, Msc. (o) szopie, W. szopie. W liczbie mnogiej: M. szopy, D. szopów, C. szopom, B. szopy, N. szopami, Msc. (o) szopach, W. szopy.

Poradnia

09.01.2021

Czy współczesny się stopniuje?

Szanowni Państwo,
moje pytanie dotyczy przymiotnika "współczesny". Czy podlega on stopniowaniu? Zdarza się przecież, że czytamy o współcześniejszym przekładzie, współcześniejszej formie wyrazu. Spotkałam się z twierdzeniem, że takie formy są niepoprawne, a przymiotnik nie stopniuje się. Będę wdzięczna za rozwianie moich wątpliwości.
Pozdrawiam serdecznie

Przymiotnik „współczesny” ma formę stopnia wyższego o postaci „współcześniejszy” lub „bardziej współczesny”. Informację o stopniowaniu podaje między innymi Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego.

Poradnia

08.01.2021

Odmiana włoskich imion: Corrado i Ettore

Dzień dobry.
Jak poprawnie odmienić włoskie imiona Etorre i Corrado? Zależy mi głównie na formach w dopełniaczu i celowniku.
Dziękuję za pomoc.
Z poważaniem

Imię Corrado ma w dopełniaczu postać Corrada, w celowniku Corradowi. Drugie imię - Etorre (jeśli jest wymawiane jako [etorre]) - odmieniamy następująco: dopełniacz Etorrego, celownik Etorremu. Imię to jako zakończone na -e ma odmianę przymiotnikową.

Poradnia