Poradnia

Pytania i odpowiedzi

kategoria: Pisownia

24.11.2021

Ulica czy aleja?

Dobry wieczór,
proszę o poradę w pewnej kwestii. Mam do napisania urzędową odpowiedź do mieszkańca. Pojawiła się u mnie wątpliwość dotycząca nazwy ulicy, ponieważ spotkałam się z różną pisownią. Czy adresując kopertę do mojego adresata powinnam napisać:
1. Jan Nowak
ul. Aleja 700-lecia Torunia
87-100 Toruń
2. Jan Nowak
ul. Al. 700-lecia Torunia
87-100 Toruń
3. Jan Nowak
ul. aleja 700-lecia Torunia
87-100 Toruń
4. Jan Nowak
ul. al. 700-lecia Torunia
87-100 Toruń
Przeczytałam różne opinie i ostatecznie nie wiem czy przez nazwą aleja, Aleja winnam zaadresować kopertę, jak i w treści pisma, napisać przed słowo ul. ? Czy traktując nazwę ulicy jako Aleja 700-lecia Torunia mogę przed tym dodać skrót ul. Aleja 700-lecia Torunia. Czy jest to już błąd językowy? Czy wręcz odwrotnie, podając nazwę ulicy, zawsze należy taki skrót użyć? Czy dopuszczalne są obie formy?
Dodam, że dotychczas spotkałam adresowanie kopert w tak różnorodny sposób. Chciałabym w przyszłości uniknąć błędu językowego. I tak dla porównania:
Na tabliczce z nazwą ulicy widnieje napis "Aleje 700-lecia Torunia", w geoportalu zobaczyłam "aleja 700-lecia Torunia", na budynku "Al. 700-lecia". (W załączniku dodałam zdjęcia)
Bardzo Państwa proszę, o rozwianie moich wątpliwości językowych.
Z poważaniem.

Aby rozwiać Pani wątpliwości, najpierw trzeba ustalić, jak brzmi nazwa ulicy: aleja czy aleje? To istotne, ponieważ od tej informacji zależy pisownia.
Jeśli jest to aleja (liczba pojedyncza) to poprawna nazwa ma postać: aleja 700-lecia Torunia, jeśli są to aleje (liczba mnoga) to wówczas będziemy zapisywać: Aleje 700-lecia Torunia.
Skróty mają odpowiednio formę: aleja - al., Aleje - Al. Wybór pełnej lub skróconej formy zapisu należy od Pani. Przy adresowaniu koperty skrót ul. lepiej pominąć i zapisać w postaci skrótowej: al. lub Al.

Poradnia

22.11.2021

Wielką czy małą literą?

Szanowni Państwo,
oceniam wnioski projektowe składane przez przedsiębiorstwa. Mam wątpliwość, jak powinienem zapisywać słowo "wnioskodawca", którego często używam, pisząc recenzje wniosków. Chodzi o pisanie słowa wielką lub małą literą. Przejrzałem wiele formalnych dokumentów, np. ustawy, wyroki sądów, w których występuje słowo "wnioskodawca" i tam zawsze jest ono pisane małą literą. Jednakże, w tamtym kontekście słowo jest abstrakcyjne i odnosi się do każdego przedsiębiorcy, który może aplikować o dotację. W moim przypadku pisząc w recenzji "wnioskodawca" to słowo odnosi się już do konkretnego przedsiębiorstwa. Czy w takim wypadku powinienem pisać je wielką literą? Dodam, że ja nie widzę potrzeby pisania wielką literą, jednak instytucja sugeruje mi inaczej.
Uprzejmie proszę o poradę.
Pozdrawiam

W opisywanej w pytaniu sytuacji komunikacyjnej możliwe jest użycie zarówno wielkiej, jak i małej litery w zapisie „wnioskodawca”. Zależy to od przyjętej konwencji. Etykieta językowa dopuszcza używanie wielkiej litery ze względów grzecznościowych w sytuacji, gdy słowo wnioskodawca (ale też np. autor, recenzentka itp.) odnosi się do określonego odbiorcy (osoby, przedsiębiorstwa). Zapis wielką literą jest przejawem wyższej kultury komunikacji i podmiotowego traktowania odbiorcy. Zapisu małą literą nie można uznać za błędny, jednak stosowniejszy jest zapis wielką literą.

Poradnia

20.11.2021

O użyciu łącznika w zestawieniach

Dzień dobry, chciałabym skorzystać z porady w zakresie użycia łącznika.
Czy w połączeniach neon-reklama, szyld-lustro, głowa-manekin powinny znaleźć się łączniki.
Dziękuję

Zgodnie z zasadami pisowni polskiej zestawienia dwóch rzeczowników zapisujemy z łącznikiem, gdy rzeczowniki te oznaczają równorzędne cechy lub funkcje przedmiotu czy osoby, np. laska-parasol (przedmiot, który jest jednocześnie i laską, i parasolem, pełni równorzędnie te dwie funkcje - laski i parasola), fryzjerka-kosmetyczka (osoba, które wykonuje równocześnie te dwa zawody), podobnie kupno-sprzedaż.
Odpowiadając na Pani pytanie, należałoby zatem w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, czy w podanych zestawieniach występują człony równorzędne znaczeniowo, tzn. czy chodzi o urządzenie (przedmiot), które jednocześnie pełni funkcję neonu i reklamy, szyldu i lustra, manekina i głowy.
Druga zasada dopuszcza wyjątkowo użycie łącznika także wtedy, gdy człony zestawienia nie są równorzędne, ale ich kolejność została przestawiona, np. cud-dieta. 
Rozdzielnie, bez łącznika, zapisujemy natomiast zestawienia, które składają się z rzeczowników nierównorzędnych znaczeniowo (drugi rzeczownik dookreśla pierwszy), np. artysta malarz, lekarz internista. 
Podane przez Panią zestawienia nie należą do używanych często. Szczegółowe relacje między znaczeniami rzeczowników, które tworzą te połączenia (zestawienia) są zrozumiałe tylko przez określonych odbiorców. Stąd też trudno nam na przykład  ustalić, czy podane w pytaniu połączenie szyld-lustro jest szyldem o lustrzanej, błyszczącej powierzchni, czy też jest to lustro, które pełni funkcję szyldu. Podobnie, nie możemy mieć pewności co do znaczenia przykładu głowa-manekin (głowa manekina, manekin głowa?).
Tak więc zastosowanie zasady zapisu wymienianych połączeń musi być poprzedzone ustaleniem szczegółowego znaczenia rzeczowników i relacji między nimi (równorzędności bądź nierównorzędności).
Zasady, o których wyżej mowa  (nr 51.1, 51.2, 25) można przeczytać w całości pod linkiem: https://sjp.pwn.pl/zasady/187-51-Pisownia-z-lacznikiem-dwuczlonowych-rzeczownikow-typu-laska-parasol;629542.html oraz https://sjp.pwn.pl/zasady/135-25-Pisownia-zestawien-typu-artysta-malarz;629463.html.

Poradnia

20.11.2021

Podwojenie litery w skrótach

Dzień dobry,
W niniejszym zdaniu "Geneza okupacji, ekonomiczna, społeczna i wojskowa działalność w 1939-1945 rr." znajduje się skrót rr.
Czy Państwo mogliby mi powiedzieć skrót czego jest ten rr.? Czemu dwa razy « r »? Pisze się "w 1945 r.", dobrze. Ale czemu tutaj dwa razy?
Pozdrawiam

Zapis zdania, który Pan podaje budzi wątpliwości. Nie wiemy, co autor chciał w ten sposób oznaczyć. W języku polskim nie używa się skrótu rr. w odniesieniu do słowa "rok", ponieważ to słowo nie ma typowej formy liczby mnogiej (*"roki"). Formą liczby mnogiej w mianowniku są "lata", a zatem: .... w latach 1939-1945.
Podwojenie pojedynczych liter w skrótach używa się do form liczby mnogiej, np.:
s. (strona) - ss. (strony)
o. (ojciec w zakonie) - oo. (ojcowie)
p. (pani/pan) - pp. (państwo).

Poradnia

14.10.2021

Pisownia nazwy Solny Gród (Bochnia)

Dzień dobry, mam pytanie odnośnie pisowni Solny Gród. Często miasto Bochnia jest tak nazywane. Czy powinno pisać się to wyrażenie od wielkiej litery? Dziękuję za pomoc.

Do tego typu połączenia peryfrastycznego, które Pani podaje możemy odnieść zasadę pisowni, która mówi, że: „Wielką literą można zapisać nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc” (Zasady pisowni i interpunkcji online: ttps://sjp.pwn.pl/zasady/91-18-34-Nazwy-pospolite-uzyte-w-funkcji-nazw-wlasnych-osob-i-miejsc;629411.html). Pisownia wielką literą nie jest więc obligatoryjna, ale możliwa. Gdy mamy do czynienia z nazwą o charakterze utrwalonym, powtarzalnym w obiegu wielka litera jest jak najbardziej uzasadniona, zgodna ze zwyczajem społecznym (uzusem). W wypadku nazwy Solny Gród zapis wielką literą poświadczają też użycia tej nazwy np. w tekstach medialnych dostępnych w zasobach internetowych.

Poradnia

13.10.2021

Zapis nazwy platformy edukacyjnej

Dzień dobry,
proszę uprzejmie o radę w sprawie pisowni nazwy platformy edukacyjnej. Zgodnie z zasadami nazwa platformy powinna być pisana wielką literą, np. Learning Apps w kontekście: Uczniowie korzystają z platformy edukacyjnej Learning Apps.
Tymczasem w scenariuszach lekcji spotykam się z zapisem: "uczniowie korzystają z platformy learning apps / learningapps /Learning apps / Learning Apps....". Uważam, że tylko poprawny jest zapis Learning Apps. w powyższym zdaniu. Jeśli używam nazwy platformy, np na stronie www. learningapps.com, wtedy jako element adresu piszę małą literą
i razem - learningapps. Bardzo proszę o poradę językową.
Serdecznie pozdrawiam.

Zgodnie z normą wzorcową nazwa własna Learning Apps powinna być zapisana dużą literą. W scenariuszach lekcji - jako tekstach pisanych, oficjalnych - ta zasada zapisu nazw platformy powinna znaleźć zastosowanie. Słusznie też Pani zauważa, że jako część adresu strony nazwy tego typu zapisywane są małą literą.

Poradnia

08.04.2021

O użyciu połączenia time out

Dzień dobry,
przybywam z pytaniem odnośnie słowa z branży IT jakim jest popularny "time out" oznaczający przekroczenie czasu oczekiwania na odpowiedź.
Kłopot w tym, że to słowo nie ma żadnego sensownego odpowiednika w języku polskim oraz jego zapisywane znaczenie jest potwornie długie. Nawet skrócenie do "brak odpowiedzi" jest trochę pominięciem powodu odpowiedzi, jakim było przekroczenie czasu, a nie sam fakt jej braku (finalnie oczywiście kończy się brakiem ale w tłumaczeniach w IT jest istotna przyczyna tego braku).
Czy z "time out"-em zostać jak z weekendem i przyjąć, że to słowo nie ma dobrego tłumaczenia. Jeśli tak, to jak powinna brzmieć poprawna pisownia i odmiana takiego dwuwyrazowego zwrotu?

Samo połączenie time out nie jest nowe w języku polskim, jest znane z innej odmiany środowiskowej – sportowej, w której oznacza ‘limit czasu, czas’. Słownik języka polskiego dostępny w wersji online podaje również znaczenie środowiskowe: `oficjalnie zarządzona przerwa w grze, wykorzystywana zwykle przez trenera na udzielenie wskazówek zawodnikom` (www.sjp.pwn.pl). W związku z tym użyciem w odmianie środowiskowej ustaliła się już jego odmiana o postaci:
liczba pojedyncza: M. time out, D. time outu, C. time outowi, B. time out, N. time outem, Msc. time oucie
liczba mnoga: M. time outy, D. time outów, C. time outom, B. time outy, N. time outami, Msc. time outach
Odnosząc się natomiast do pytania o ewentualne tłumaczenie połączenia time out, należałoby się zastanowić, jakiemu celowi miałoby służyć to tłumaczenie, w jakich sytuacjach (oficjalnych, nieoficjalnych), przez kogo (w jakim środowisku) miałoby być wykorzystywane w komunikacji. Dla informatyków zrozumiałe jest zapewne połączenie time out, a dla laików konstrukcja opisowa „przekroczenie czasu oczekiwania na odpowiedź” jest jasna i niezbyt długa.

Poradnia