Poradnia

Pytania i odpowiedzi

kategoria: Składnia

19.04.2021

Jakiej formy użyć: z... czy ze...?

Dzień dobry!
Czy zdanie "Ze ich związku narodził się syn" jest poprawne?
Przyimka "ze" używa się wtedy, gdy kolejne słowo zaczyna się na spółgłoski. Oczywiście słowo "ich" nie zaczyna się od spółgłoski. Mam jednak wątpliwości, bo słowo "ze" odnosi się przede wszystkim do słowa "związku". Przecież zdanie "Ze związku ich narodził się syn" byłoby poprawne, a jedyna zmiana to przestawienie szyku.
Z poważaniem

O użyciu odpowiedniej postaci przyimka z (ze) decyduje sąsiedztwo następnego wyrazu. Ważne jest więc to, jaka głoska zaczyna ten wyraz. Rozszerzona forma przyimka ze jest używana przed trudnymi do wymówienia grupami spółgłosek, występującymi na początku kolejnego wyrazu. Przyimka ze używa się:
1) przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: s, z, ś, ź, ż, rz, sz, po których następuje inna spółgłoska (np. ze stawu, ze związku, ze skóry, ze służby, ze Szczecina)
2) wyrazami rozpoczynającymi się od kilku (trzech, czterech) spółgłosek (np. ze wstydu, ze wzruszenia)
3) także przed innymi wyrazami (ze mną, ze mnie, ze snu, ze dwie).
Zasady te podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego.
Dodać trzeba, że niektóre połączenia wyrazowe występują w języku polskim w dwóch poprawnych wariantach, np. ze sobą i z sobą.
Wobec powyższego przed samogłoskami (np. samogłoską i w wyrazie ich) używamy jedynie przyimka o postaci z. Poprawne zdanie brzmi: "Z ich związku narodził się syn". Na marginesie warto zaznaczyć, że zdania "Z ich związku narodził się syn" i "Ze związku ich narodził się syn" to dwa zdania różnie zorganizowane pod względem następstwa wyrazów, które rozpoczynają się innymi literami (głoskami). Trudno je zatem porównywać pod kątem użycia form przyimka: z, ze.

Poradnia

14.04.2021

Spójniki aż i dopóki nie w zdaniu

Szanowni Państwo,
Która konstrukcja jest poprawna?
a) Będziesz siedzieć w kącie, aż nie przeprosisz
b) Będziesz siedzieć w kącie, aż przeprosisz
Do zadania pytania zainspirował mnie spór jutuberski: http://www.youtube.com/watch?v=EqIIFCWWxAg&t=13m54s



W rozstrzygnięciu tego problemu pomoże przytoczenie informacji zawartych w Wielkim słowniku języka polskiego. Słownik ten podaje takie oto znaczenie „aż”: `do czasu, gdy` (https://www.wsjp.pl). Innymi słowy, „aż” wskazuje, że dane zdarzenie, o którym mowa w zdaniu nadrzędnym kończy się wtedy, gdy nastąpi inne, o którym mówi zdanie podrzędne. Przełóżmy to na podane przez Panią zdanie - czynność w zdaniu nadrzędnym ("siedzieć”) zakończy się, gdy wystąpi druga czynność ("przeprosisz”). Konstrukcja ta nie wymaga przeczenia „nie”, tak więc poprawne będzie wypowiedzenie: Będziesz siedzieć w kącie, aż przeprosisz. Trzeba dodać, że Wielki słownik poprawnej polszczyzny uznaje konstrukcję "aż nie" za niepoprawną.
Przeczenie „nie” jest natomiast częścią konstrukcji z „dopóki” (""dopóki nie"), które oznacza w zasadzie to samo, co „aż”. Poprawne byłoby zatem zdanie: Będziesz siedzieć w kącie, dopóki nie przeprosisz.
Prawdopodobnie właśnie z powodu podobieństwa znaczeniowego przeczenie „nie” pojawia się też w zdaniach z „aż”.

Poradnia

09.04.2021

Rzeczownik od czasownika ociągać się

Dzień dobry.
Szanowne Panie, która forma jest poprawna: Z ociąganiem postąpił do przodu, czy też: Z ociąganiem się postąpił do przodu?
Z góry dziękując za odpowiedź, pozdrawiam.

Słowniki języka polskiego notują formę „ociągać się” w znaczeniu `zwlekać z czymś lub robić coś niechętnie, wahając się` (www.sjp.pwn.pl), `robić coś wolno, nieśpiesznie` (www.wsjp.pl). To znaczenie występuje w podanym zdaniu, a zatem za poprawne należałoby uznać zdanie drugie. Nie jest ono jednak zbyt udane stylistycznie. Zamiast rzeczownika odczasownikowego (ociąganie się) można użyć imiesłowu: Ociągając się, postąpił do przodu.

Poradnia

08.04.2021

Partykuła by

Dzień dobry,
Która wypowiedź jest poprawna i dlaczego?
1. Czy Twój pies wróciłby sam, gdybyś zostawiła go w lesie?
2. Czy Twój pies by wrócił sam, gdybyś zostawiła go w lesie?
Wyrazy szacunku

Obydwie wypowiedzi są poprawne, obydwie mają formę trybu przypuszczającego użytego w tej samej osobie gramatycznej (2. os. lp.). Różnica polega na innym szyku partykuły "by" (wróciłby, by wrócił). Partykuła ta jest ruchomą cząstką fleksyjną, która może łączyć się ściśle z czasownikiem albo wystąpić przed nim jako samodzielny wyraz.

Poradnia

07.04.2021

Obaj i obydwaj

Dzień dobry,
zwracam się z prośbą o wyjaśnienie pewnej kwestii językowej. Chodzi mianowicie o zwrot "obaj/obydwaj mężczyźni". Wszakże wiadomo, że "obaj" bądź "obydwaj" to wyrazy, które odnoszą się właśnie do kogoś płci męskiej.
Według mnie zwrot jest poprawny, ponieważ do słowa "obaj" zamiast słowa "mężczyźni" możemy dodać słowo "chłopcy" - aby wskazać, że chodzi o kogoś płci męskiej, jednak dużo młodszego.
Czy wobec tego zwroty takie jak: "obaj mężczyźni poszli", "obydwaj starsi mężczyźni poszli" bądź "obaj chłopcy przyszli", są poprawne?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem

Rzeczywiście, liczebniki obaj I obydwaj łączone są z rzeczownikami męskoosobowymi. Zatem poprawne są wszystkie te połączenia, w których z tymi liczebnikami używane są rzeczowniki typu: mężczyźni, lekarze, kolejarze, policjanci, chłopi, sklepikarze, motocykliści itp.

Poradnia

11.03.2021

Konstrukcja to znaczy a interpunkcja

Dzień dobry,
mam dylemat jak zapisywać wyrażenie ,,to znaczy''' na przykład kiedy występuje ono na początku zdania i nie jest żadnym wyjaśnieniem, ale nawiązuje do zdania poprzedzającego. Ludzie często używają takiego wyrażenia, żeby coś dopowiedzieć do wcześniejszej wypowiedzi. Chodzi mi o przecinek po tym wyrażeniu, czyli np.:
Ludzie kupują na obiad częściej ryż niż ziemniaki.
To znaczy(,) często jest tak, że kupujemy na obiad ziemniaki, ale ryż o wiele częściej.
Bardzo byłabym wdzięczna za pomoc.
Pozdrawiam serdecznie

Podany przez Panią przykład użycia konstrukcji „to znaczy” jako wyrażenia nawiązującego do zdania poprzedzającego i dopowiedzenia nie jest użyciem typowym (normatywnym). Dodać trzeba, że zależności łączące zdania nie są jasne. W związku z tym trudno nam jednoznacznie rozstrzygać o interpunkcji. Wydaje się jednak, że nie ma potrzeby wstawiania przecinka po „to znaczy”, bo w podanym przykładzie raczej należałoby traktować to połączenie jako składnik całości „to znaczy często jest tak”.
Konstrukcja „to znaczy” wprowadza najczęściej wnioskowanie, omówienie, objaśnienie wcześniej podanej treści. Dodajmy, że zasady pisowni i interpunkcji ustalają interpunkcję „to znaczy” tylko w funkcji wyrażenia wprowadzającego wyjaśnienie. Podajemy poniżej tę zasadę interpunkcyjną:
[385] 90.J.1. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia
Z obu stron należy oddzielać przecinkami wyrażenia wprowadzające wyjaśnienia i wyliczenia, które rozpoczynają się najczęściej od czyli, to jest, to znaczy. Jeśli takie wyrażenia znajdują się na końcu zdania, drugi przecinek zastępujemy kropką lub równoważnym jej znakiem interpunkcyjnym, np. Znam go od dawna, to znaczy od dwudziestu lat, i ogromnie go cenię. Odwiedzę kraje południowej Europy, to jest Włochy, Albanię i Grecję.

Poradnia

10.03.2021

Przyimek ze czy z?

Dzień dobry!
Czy zdanie "Ze ich związku narodził się syn" jest poprawny?
Przyimka "ze" używa się wtedy, gdy kolejne słowo zaczyna się na spółgłoski. Oczywiście słowo "ich" nie zaczyna się od spółgłoski.
Mam jednak wątpliwości, bo słowo "ze" odnosi się przede wszystkim do słowa "związku". Przecież zdanie "Ze związku ich narodził
się syn" byłoby poprawne, a jedyna zmiana to przestawienie szyku.
Z poważaniem

Należy zastosować regułę, o której Pani pisze: przyimka "ze" używa się wtedy, gdy kolejny wyraz zaczyna się od spółgłoski. Poprawna postać zdania jest następująca: Z ich związku narodził się syn.

Poradnia