Poradnia

Pytania i odpowiedzi

kategoria: Pisownia

26.11.2020

Jak zapisać nazwy czeskie w polszczyźnie?

Dzień dobry
zajmuję się tłumaczeniami z języka czeskiego na polski. Chciałbym prosić o pomoc przy poprawnym zapisie końcówek wyrazów nieprzetłumaczalnych.
Przykłady:
1. Udajemy się do do Browaru na Rychtě (cz. Pivovar na Rychtě)
"Na Rychtě" jest tutaj nieprzetłumaczalne. Samogłoskę ě można wymówić jako "je". Czy w tym przypadku poprawnym jest zapis
"Browar na Rychtje", czy też należy zostawić czeskie znaki "Browar na Rychtě". A może spolszczyć "Browar na Rychcie"?
2. "Jiřina Šustrová w Bechlíně". Bechlín to mała miejscowość. Przypadek podobny do tego powyżej. Jeśli zdecydujemy się spolszczyć
końcówkę (w Bechlínie), czy znaki specjalne wewnątrz wyrazu, w temacie, pozostają niezmienione: Bechlín, czy Bechlin.
3. "Pawilon wybudowany przez praskiego wykonawcę konstrukcji betonowych Karla Skorkovského". Czy tutaj mamy prawo
spolszczyć końcówkę i napisać "Skorkovskiego"?
4. "Browary w Dolním Poohří". W tym przypadku tematem przymiotnika jest "dolní". Czy poprawny jest zatem zapis: "Browary
w Dolním Poohří"?
5. "blisko děčínského zamku". Czy tutaj także powinniśmy jedynie spolszczać końcówkę, a tematu nie zmieniać? "blisko
děčínskiego zamku"?
Dziękuję serdecznie za pomoc

Sposoby zapisywania nazw własnych zawierających znaki, które nie występują w polskim alfabecie, a także dopuszczalną w tym zakresie wariantywność regulują Zasady ortografii i interpunkcji (red. E. Polański). Do podawanych przez Pana przykładów można zastosować zasady, do których podajemy poniżej linki.
Zapis zalecany przez zasady wyglądałby zatem następująco:
1. Browar na Rychtě albo Browar na Rychtie,
2. Bechlín, Bechlínie albo Bechlin, Bechlinie,
3. Skorkovskiego albo Skorkowskiego,
4. w Dolním albo w Dolnim,
5. děčínskiego albo dieczinskiego.
Zasady:
1. zasada 71.1 [266] https://sjp.pwn.pl/zasady/266-71-1-Znaki-diakrytyczne-w-zakonczeniach-nazwisk;629647.html
2. zasada 71.2 [267] https://sjp.pwn.pl/zasady/Pisownia-wariantywna;629648.html
3. zasada 71.6 [271] https://sjp.pwn.pl/zasady/Utrwalone-w-ortografii-cechy-fonetyczne-nazw-wlasnych;629652.html
4. zasada 71.7 [272] https://sjp.pwn.pl/zasady/Spolszczenie;629653.html

Poradnia

25.11.2020

Pisownia skrótów w nazwach ulic

Chciałam zapytać o poprawność pisania nazwy ulicy w pismach urzędowych, wnioskach, na materiałach promocyjnych itp., nazwy następującej ulicy: ulica m/Marsz. J. Piłsudskiego 65. Przy tej ulicy znajduje się urząd i z pism wychodzących widać, że każdy skrót - marszałek - pisze przemiennie małą lub dużą literą.
Jak powinno nazwę tej ulicy pisać się poprawnie?
pozdrawiam

Obowiązuje następująca zasada zapisu: pełne wyrazy wchodzące w skład określenia nazywającego ulicę piszemy wielką literą, jedynie przyimki i spójniki zapisujemy małą. Poprawna wersja pełnej nazwy to ul. Marszałka J. Piłsudskiego. Jeśli chodzi o wersję skróconą określenia marszałek, to zgodnie z ekspertyzą Zespołu Onomastycznego RJP zapis powinien mieć postać: ul. marsz. J. Piłsudskiego. Podajemy przywołaną ekspertyzę Zespołu:
"Skróty używane w takich nazwach, np. św., ks., gen., rtm. mjr. pisze się małą literą, a jeśli są rozwinięte – dużą, czyli: kościół św. Krzyża, ale: kościół Świętego Krzyża; ulica ks. Jerzego Popiełuszki, ale: ulica Księdza Jerzego Popiełuszki, rondo gen. Stanisława Skalskiego, ale: rondo Generała Stanisława Skalskiego, ul. rtm. Witolda Pileckiego, ale: ul. Rotmistrza Witolda Pileckiego.

Poradnia

22.11.2020

Zapis nazw ustaw w tekstach administracyjnych

Szanowni Państwo,
w pracy zajmuję się sporządzaniem pism sądowych i chciałbym prosić o wyjaśnienie moich wątpliwości w dwóch kwestiach.
1. Zgodnie z normą, z tego co wiem, poprawny jest zapis pełnych nazw ustaw wielką literą, np. Ustawa z dnia 13 października 1998
r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Praktyka w aktach prawnych jest jednak inna - ustawodawca w treści danej ustawy, gdy
odwołuje się do innej ustawy, zawsze zapisuje jej nazwę małą literą. Nie spotkałem się w żadnym akcie prawnym, piśmie,
powszechnym użyciu z sytuacją, w której ktoś napisałby nazwę ustawy wielką literą (oprócz oczywiście takich nazw, jak Prawo
bankowe czy Ordynacja wyborcza, ale wtedy słowo "ustawa" też jest pisane małą literą). W związku z tym mam pytanie: co
powinienem zrobić? Czy mam się dostosować i uznać, że norma każe już jednak pisać słowo "ustawa" małą literą, czy
trzeba się wyłamać, bo poprawny jest wyłącznie zapis wielką literą?
2. Z tego co wiem, wpisywanie przed datą słów "dnia", "w dniu" jest niepoprawne, bo prowadzi do tautologii. Ustawodawca jednak
zawsze nazywa swoje akty "ustawami z dnia". Czy fraza "ustawa z dnia [...] o [...]" jest nazwą własną, którą muszę przytoczyć w
całości z błędem? Czy to tylko oznaczenie aktu i mogę pominąć słowa "z dnia", uznając je za niepoprawne? Wówczas napisałbym
najprościej: ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdarza się, że pomiędzy wzorcową normą ortograficzną a normą obowiązującą w sferze komunikacji administracyjnej, prawnej zachodzi pewna niezgodność. Pana pytanie pozostawiamy zatem bez odpowiedzi, do własnego rozstrzygnięcia: czy przyjąć jako nadrzędną normę ortograficzną, czy też uznać istnienie normy środowiskowej (profesjonalnej), wewnętrznego uzusu, który - jak Pan podaje - jest trwały.
Jeśli chodzi o poprzedzanie daty w tekstach prawnych słowami „dnia”, „w dniu” jest to środowiskowo aprobowane i zgodne z normą profesjonalną, na co wskazują zapisy tekstów prawnych, a także „Zasady techniki prawodawczej”. Trzeba się przy tym zgodzić z Pana opinią, iż tak utworzona konstrukcja jest nadmiarowa pod względem znaczeniowym i należy jej unikać w innych typach tekstów.

Poradnia

23.09.2020

Ile wykrzykników?

Czy wstawianie dwóch wykrzykników jest poprawne?
Proszę o odpowiedź.

Zasada interpunkcyjna nr 95.2 [418] zawarta w Zasadach pisowni i interpunkcji (online: https://sjp.pwn.pl/zasady/Znak-wykrzyknienia-wielokrotnie-powtorzony;629844.html) mówi:
"Możemy postawić dwa, a nawet trzy wykrzykniki, jeśli tego wymaga bardzo silne zabarwienie emocjonalne wypowiedzi, np. Dosyć! Dosyć! Dosyć tego!!!‘"
Wynika z tego, że postawienie dwóch wykrzykników jest zgodne z zasadami poprawności interpunkcyjnej, o ile jest uzasadnione określoną ekspresją wypowiedzi.

Poradnia

08.09.2020

Francja elegancja czy Francja-elegancja

Dobry wieczór,
mamy dość nietypowy problem, a mianowicie zastanawiam się z koleżanką, jak należy napisać: Francja elegancja czy raczej Elegancja Francja. Bardzo nas to nurtuje, więc gdybyśmy uzyskali odpowiedź już dziś, to byłaby elegancja francja (lub francja elegancja).
Z pozdrowieniami

W rozstrzygnięciu tego typowego problemu dotyczącego zapisu pomocne będą ustalenia słownikowe. Wielki słownik języka polskiego (wsjp.pl: https://wsjp.pl/index.php?id_hasla=34447 ) podaje, że to potoczne wyrażenie zapisywane jest jako Francja elegancja, czyli z zachowaniem wielkiej litery w nazwie państwa. Wyrażenie - jak podaje słownik - jest 'używane w sytuacji, gdy mówiący ocenia coś jako bardzo eleganckie i wzbudzające zachwyt'.
Słownik podaje też inne możliwe zapisy: Francja-elegancja oraz francja elegancja (zakładka: Noty o użyciu). Zapis z łącznikiem nawiązuje do podobnych połączeń w polszczyźnie potocznej, typu esy-floresy, chłopek-roztropek. Z kolei przyczyny zapisu Francji małą literą (francja elegancja) upatrywać można najprawdopodobniej w traktowaniu tego wyrazu w omawianym połączeniu nie jako nazwy kraju, ale raczej jako stereotypu łączonego z tym krajem (Francja to francuskość, m.in. elegancja).
Źródła słownikowe nie notują połączenia o szyku odwrotnym, tzn. elegancja Francja. Poświadczenia tekstowe wskazują na przewagę zapisu z wielką literą, w kolejności Francja elegancja.

Poradnia

30.04.2020

Skrót od wyrażenia "świętej pamięci"

Dzień dobry,
Czy skrót "świętej pamięci " stosowany na nagrobkach pisze się: Ś.P. czy ŚP. ?

Skrót wyrażenia „świętej pamięci”, poprzedzający imię i nazwisko osoby zmarłej, ma postać: śp. (skrót pisany z kropką na końcu). W ten sposób zapisuje się go również na nagrobkach. Informację tę podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, a także Wielki słownik języka polskiego (wsjp.pl). Skrót ten zapisujemy małą literą. Możliwy jest zapis wielką literą (Śp.) ze względów emocjonalnych lub w sytuacji, gdy ów skrót wystąpi jako pierwszy element dłuższego zapisu na nagrobku, w nekrologu, w nocie o zmarłym itp.

Poradnia

25.04.2020

Przymiotnik od imienia Dropsik

Dzień dobry. Chciałam zapytać jaką literą powinna córka napisać przymiotnik utworzony od imienia swojego pieska. Piesek nazywa się Dropsik. Córka pisze przepis na szczęście i chciała napisać 20 dag Dropsikowej radości, Dropsikowa sierść (pod przepisem chce napisać, że Dropsik to imię jej pieska, aby nie mylić z dropsem - cukierkiem).
Czy przymiotnik utworzony od imienia jej pieska - Dropsikowy - powinna napisać dużą czy małą literą?

Przymiotnik utworzony od imienia Dropsik można zapisać wielką literą, jeśli odpowiada na pytanie czyj? czyja? czyje?: rzecz, szczęście, sierść (chodzi o tzw. przymiotnik dzierżawczy). Na przykład, czyja sierść? - Dropsikowa, czyja radość? - Dropsikowa, czyj nos? - Dropsikowy.

Poradnia