Poradnia

Pytania i odpowiedzi

 

08.04.2021

czasownik utknąć a strona bierna

Dzień dobry,
Proszę o odpowiedź na następujące pytanie: czy słowo utknięty można zastosować do określenia osoby, która utknęła w danym miejscu lub sytuacji? Np. „Nie mogę teraz się z Tobą spotkać, mam spotkanie i jestem tu utknięty”.
Czy w tym kontekście użycie tej formy jest poprawne ?
Dziękuję!

Czasownik "utknąć" nie tworzy strony biernej, dlatego też połączenie "jestem tu utknięty" jest niepoprawne. W podanym kontekście należałoby użyć czasownika w czasie przeszłym (utknąłem): „Nie mogę teraz się z Tobą spotkać, mam spotkanie i utknąłem tu”.

Poradnia

08.04.2021

Partykuła by

Dzień dobry,
Która wypowiedź jest poprawna i dlaczego?
1. Czy Twój pies wróciłby sam, gdybyś zostawiła go w lesie?
2. Czy Twój pies by wrócił sam, gdybyś zostawiła go w lesie?
Wyrazy szacunku

Obydwie wypowiedzi są poprawne, obydwie mają formę trybu przypuszczającego użytego w tej samej osobie gramatycznej (2. os. lp.). Różnica polega na innym szyku partykuły "by" (wróciłby, by wrócił). Partykuła ta jest ruchomą cząstką fleksyjną, która może łączyć się ściśle z czasownikiem albo wystąpić przed nim jako samodzielny wyraz.

Poradnia

08.04.2021

O użyciu połączenia time out

Dzień dobry,
przybywam z pytaniem odnośnie słowa z branży IT jakim jest popularny "time out" oznaczający przekroczenie czasu oczekiwania na odpowiedź.
Kłopot w tym, że to słowo nie ma żadnego sensownego odpowiednika w języku polskim oraz jego zapisywane znaczenie jest potwornie długie. Nawet skrócenie do "brak odpowiedzi" jest trochę pominięciem powodu odpowiedzi, jakim było przekroczenie czasu, a nie sam fakt jej braku (finalnie oczywiście kończy się brakiem ale w tłumaczeniach w IT jest istotna przyczyna tego braku).
Czy z "time out"-em zostać jak z weekendem i przyjąć, że to słowo nie ma dobrego tłumaczenia. Jeśli tak, to jak powinna brzmieć poprawna pisownia i odmiana takiego dwuwyrazowego zwrotu?

Samo połączenie time out nie jest nowe w języku polskim, jest znane z innej odmiany środowiskowej – sportowej, w której oznacza ‘limit czasu, czas’. Słownik języka polskiego dostępny w wersji online podaje również znaczenie środowiskowe: `oficjalnie zarządzona przerwa w grze, wykorzystywana zwykle przez trenera na udzielenie wskazówek zawodnikom` (www.sjp.pwn.pl). W związku z tym użyciem w odmianie środowiskowej ustaliła się już jego odmiana o postaci:
liczba pojedyncza: M. time out, D. time outu, C. time outowi, B. time out, N. time outem, Msc. time oucie
liczba mnoga: M. time outy, D. time outów, C. time outom, B. time outy, N. time outami, Msc. time outach
Odnosząc się natomiast do pytania o ewentualne tłumaczenie połączenia time out, należałoby się zastanowić, jakiemu celowi miałoby służyć to tłumaczenie, w jakich sytuacjach (oficjalnych, nieoficjalnych), przez kogo (w jakim środowisku) miałoby być wykorzystywane w komunikacji. Dla informatyków zrozumiałe jest zapewne połączenie time out, a dla laików konstrukcja opisowa „przekroczenie czasu oczekiwania na odpowiedź” jest jasna i niezbyt długa.

Poradnia

07.04.2021

Obaj i obydwaj

Dzień dobry,
zwracam się z prośbą o wyjaśnienie pewnej kwestii językowej. Chodzi mianowicie o zwrot "obaj/obydwaj mężczyźni". Wszakże wiadomo, że "obaj" bądź "obydwaj" to wyrazy, które odnoszą się właśnie do kogoś płci męskiej.
Według mnie zwrot jest poprawny, ponieważ do słowa "obaj" zamiast słowa "mężczyźni" możemy dodać słowo "chłopcy" - aby wskazać, że chodzi o kogoś płci męskiej, jednak dużo młodszego.
Czy wobec tego zwroty takie jak: "obaj mężczyźni poszli", "obydwaj starsi mężczyźni poszli" bądź "obaj chłopcy przyszli", są poprawne?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem

Rzeczywiście, liczebniki obaj I obydwaj łączone są z rzeczownikami męskoosobowymi. Zatem poprawne są wszystkie te połączenia, w których z tymi liczebnikami używane są rzeczowniki typu: mężczyźni, lekarze, kolejarze, policjanci, chłopi, sklepikarze, motocykliści itp.

Poradnia

07.04.2021

Odmiana nazwy miejscowości Moczyły

Dzień dobry,
Mam pytanie dotyczące odmiany przez przypadki nazwy miejscowości Moczyły.
Jak prawidłowo odmienić w dopełniaczu nazwę tej miejscowości?
Bardzo proszę o odpowiedź.
Pozdrawiam

Poniżej podajemy pełną odmianę nazwy miejscowości Moczyły:
M. Moczyły, D. Moczył, C. Moczyłom, B. Moczyły, N. Moczyłami, Msc. Moczyłach.
Dopełniacz o postaci Moczył notuje Urzędowy wykaz nazw miejscowości publikowany na stronach gov.pl. Takiej formy dopełniacza używa się też w tekstach oficjalnych (np. prasowych) i mniej oficjalnych (np. w ogłoszeniach). W komunikacji nieoficjalnej spotyka się również formę dopełniacza Moczyłów.
Przy ustaleniu końcówki dopełniacza nazwy Moczyły bierzemy pod uwagę wskazania urzędowego wykazu nazw miejscowych.

Poradnia

22.03.2021

NFZ, ONZ, PIS - o odmianie skrótowców

Dzień dobry!
Słyszałam, że bardziej eleganckie jest mówienie o skrótowcach z perspektywy tego, jakiego rodzaju jest rdzeń skrótowca, a mniej eleganckie jest mówienie o nich tak, jakby zawsze były rodzaju nijakiego.
Przykład 1: Lepiej powiedzieć ten NFZ (bo ten fundusz) niż to NFZ.
Przykład 2: Lepiej powiedzieć ta CIA (bo ta agencja) niż to CIA.
Przykład 3: Mówimy to FBI (bo to biuro).
Jak zatem powiedzieć o PiS (Prawo i Sprawiedliwość - w domyśle partia polityczna)?
Słyszy się "PiS poszło za daleko", co sugeruje, że rodzajnik jest dziedziczony z pierwszego członu (to Prawo). Słyszy się "Ale ten PiS jest zły", co sugeruje, że komuś skrótowiec ten brzmi męsko. Wg mnie powinno się mówić te PiS, ponieważ jest tam liczba mnoga (to prawo oraz ta sprawiedliwość - niemęskoosobowy) albo ta PiS, ponieważ chodzi o partię polityczną (rodzaj żeński)

Rzeczywiście staranniejsze jest uwzględnienie rodzaju gramatycznego głównego członu skrótowca, np. Jak dotąd ONZ nie angażowała się we wszystkie konflikty międzynarodowe. Rodzaj gramatyczny głównego członu (Organizacja) decyduje o formach fleksyjnych wyrazów łączących się z ONZ (angażowała). Drugi sposób, mniej staranny, polega na wykorzystaniu rodzaju gramatycznego skrótowca (ONZ – rodzaj męski), np. Jak dotąd ONZ nie angażował się we wszystkie konflikty międzynarodowe. Na rodzaj męski wskazuje końcowa litera skrótowca, która jest zapisem spółgłoski. Skrótowce rodzaju żeńskiego kończą się najczęściej literą a, natomiast rodzaju niejakiego - o.
Warto więc podkreślić, że skrótowce mogą mieć różne rodzaje gramatyczne, nie tylko rodzaj nijaki. W podanych przez Panią przykładach rodzaj nie został poprawnie ustalony. W przykładzie 1. na rodzaj męski wskazuje zarówno rodzaj głównego członu - Fundusz (rodzaj męski), jak i zakończenie skrótowca literą spółgłoski.
W wypadku skrótowca PiS mamy dwie możliwości jego poprawnego użycia w zdaniu. Pierwsza to przyjęcie rodzaju męskiego dla zapisu PiS, który kończy się na literę spółgłoski, np. PiS wprowadził zmiany w podatkach. Druga, staranniejsza, to uwzględnienie struktury skrótowca, w której członem głównym jest pierwszy wyraz Prawo (rodzaj nijaki). To właśnie ten człon decyduje o kształcie związków zdaniowych, np. PiS wprowadziło zmiany w podatkach.

Poradnia

11.03.2021

Konstrukcja to znaczy a interpunkcja

Dzień dobry,
mam dylemat jak zapisywać wyrażenie ,,to znaczy''' na przykład kiedy występuje ono na początku zdania i nie jest żadnym wyjaśnieniem, ale nawiązuje do zdania poprzedzającego. Ludzie często używają takiego wyrażenia, żeby coś dopowiedzieć do wcześniejszej wypowiedzi. Chodzi mi o przecinek po tym wyrażeniu, czyli np.:
Ludzie kupują na obiad częściej ryż niż ziemniaki.
To znaczy(,) często jest tak, że kupujemy na obiad ziemniaki, ale ryż o wiele częściej.
Bardzo byłabym wdzięczna za pomoc.
Pozdrawiam serdecznie

Podany przez Panią przykład użycia konstrukcji „to znaczy” jako wyrażenia nawiązującego do zdania poprzedzającego i dopowiedzenia nie jest użyciem typowym (normatywnym). Dodać trzeba, że zależności łączące zdania nie są jasne. W związku z tym trudno nam jednoznacznie rozstrzygać o interpunkcji. Wydaje się jednak, że nie ma potrzeby wstawiania przecinka po „to znaczy”, bo w podanym przykładzie raczej należałoby traktować to połączenie jako składnik całości „to znaczy często jest tak”.
Konstrukcja „to znaczy” wprowadza najczęściej wnioskowanie, omówienie, objaśnienie wcześniej podanej treści. Dodajmy, że zasady pisowni i interpunkcji ustalają interpunkcję „to znaczy” tylko w funkcji wyrażenia wprowadzającego wyjaśnienie. Podajemy poniżej tę zasadę interpunkcyjną:
[385] 90.J.1. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia
Z obu stron należy oddzielać przecinkami wyrażenia wprowadzające wyjaśnienia i wyliczenia, które rozpoczynają się najczęściej od czyli, to jest, to znaczy. Jeśli takie wyrażenia znajdują się na końcu zdania, drugi przecinek zastępujemy kropką lub równoważnym jej znakiem interpunkcyjnym, np. Znam go od dawna, to znaczy od dwudziestu lat, i ogromnie go cenię. Odwiedzę kraje południowej Europy, to jest Włochy, Albanię i Grecję.

Poradnia