Poradnia

Pytania i odpowiedzi

 

09.09.2020

Do trzech razy sztuka - przecinki

1) Dzień dobry,
Które zdanie jest poprawne?:
Czego się nauczyliśmy budując zespoły specjalistów dla korporacji oraz dlaczego to może być ważne dla Twojej firmy w okresie po Covid 19?
czy:
Czego się nauczyliśmy, budując zespoły specjalistów dla korporacji oraz dlaczego to może być ważne dla Twojej firmy w okresie po Covid 19?

2) Witam. Czy w podanym wyrażeniu przecinek został użyty poprawnie?
Nie zrozumie, kto nie stracił.
Dziękuję. Pozdrawiam.

3) Dzień dobry,
uprzejmie proszę o rozwianie wątpliwości, czy w poniższym zdaniu przecinki zostały właściwie umieszczone:
Zdobyte wykształcenie oraz wieloletnie doświadczenie w tym zakresie przekonało mnie, że sprawna i skuteczna komunikacja, budująca zaufanie i zaangażowanie odbiorcy, to klucz do sukcesu firmy.

1) Poprawniejsze pod względem interpunkcyjnym jest zdanie drugie: "Czego się nauczyliśmy, budując zespoły specjalistów dla korporacji oraz dlaczego to może być ważne dla Twojej firmy w okresie po Covid 19?". Jednak występujący w nim imiesłowowy równoważnik zdania "budując zespoły specjalistów dla korporacji" wymaga wyodrębnia przecinkiem także po wyrazie "korporacji": "Czego się nauczyliśmy, budując zespoły specjalistów dla korporacji, oraz dlaczego to może być ważne dla Twojej firmy w okresie po Covid 19?".
2) Przecinek w zdaniu "Nie zrozumie, kto nie stracił" został postawiony poprawnie. Oddziela zdanie nadrzędne "nie zrozumie" od zdania podrzędnego "kto nie stracił".
3) W podanym zdaniu przecinki mogą jak najbardziej pozostać w tych miejscach, które Pani zaproponowała. Gdyby Pani intencja komunikacyjna była nieco inna, można by opuścić przecinki wyodrębniające dopowiedzenie "budująca zaufanie i zaangażowanie odbiorcy".

Poradnia

09.09.2020

Odsetek..., czyli o uzgadnianiu form gramatycznych w zdaniu

Dzień dobry, bardzo proszę o odpowiedź, jak powinny brzmieć następujące zdania (i dlaczego):
Uwagę zwraca jednak duży odsetek badanych, którzy uważają (który uważa), że... Za takim wnioskiem przemawia także wysoki odsetek badanych mających (mający) trudność w ocenie...
Bardzo dziękuję za pomoc.

Podane zdania powinny mieć konstrukcję: Uwagę zwraca jednak duży odsetek badanych, którzy uważają, że... oraz Za takim wnioskiem przemawia także wysoki odsetek badanych mających trudność w ocenie... W obydwu przykładach kolejne części zdania odnoszą się do słowa "badanych", zarówno rozwinięta przydawka imiesłowowa ("mających trudność"), jak i zdanie podrzędne rozwijające ("którzy uważają"). W związku z tym powinny dostosować swoją formę gramatyczną do określanego słowa ("badanych") na zasadzie związku zgody. O dostosowaniu formy orzeczenia, przydawki i spójnika do "badanych" (a nie "odsetka") decyduje w głównej mierze znaczenie osobowe połączenia "odsetek badanych". Rzeczownik "odsetek" wymaga dookreślenia pod względem znaczeniowym (odsetek - czego/ kogo, np. odsetek zabytków w danym mieście, odsetek młodzieży). Charakter tego dookreślenia (osobowy - nieosobowy) jest istotny, bo znajduje odzwierciedlenie w formie gramatycznej danego orzeczenia, a także w formie gramatycznej innych określeń.

Poradnia

08.09.2020

O ulicy Uśmiech lasu w Ciasnem

Witam, w dokumentach i na mapach zasadniczych nazwa naszej ulicy to Uśmiech lasu, miejscowość to Ciasne. Czasami w dokumentach urzędnicy piszą ul. Uśmiechu lasu we wsi Ciasne. Jeśli nazwa własna to ul. Uśmiech lasu to czy ul. Uśmiechu lasu to nie inna ulica? Zamieszkała przy ul. Uśmiech lasu czy przy ul. Uśmiechu lasu? W Ciasnem czy we wsi Ciasne?? Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam

W dokumentach oficjalnych (urzędowych) nazwa ulicy powinna występować w jednej, ustalonej postaci. Na tę postać wskazuje m.in. tabliczka z nazwą ulicy umieszczana na budynkach. W tym wypadku nazwa ma postać mianownika (Uśmiech lasu), co komplikuje sposób jej użycia. Niemniej jednak poprawny zapis nazwy ulicy powinien odpowiadać formie, którą nadano ulicy, jest to ul. Uśmiech lasu.
Jeśli chodzi o zwrot „zamieszkała przy...”, to w komunikacji potocznej obie formy są dopuszczalne, czyli: mieszkam przy ulicy Uśmiech lasu lub przy ulicy Uśmiechu lasu. W komunikacji oficjalnej, urzędowej wariantywność nazwy może prowadzić do niejednoznacznego odczytania formy podstawowej nazwy (ul. Uśmiech lasu czy ul. Uśmiechu lasu?). Dobrym rozwiązaniem jest używanie wyrażenia "przy ulicy", które pozwoli na zapis nazwy w mianowniku (przy ul. Uśmiech lasu).
Jeśli chodzi o nazwę miejscowości, to używana forma może zależeć od sytuacji komunikacyjnej. W języku urzędowym występują konstrukcje typu: w „mieście + nazwa w mianowniku”, „we wsi + nazwa w mianowniku”, czyli we wsi Ciasne. Główną motywacją takiego użycia jest unikanie odmiany nazwy i tym samym unikanie stosowania jej form obocznych. Ponadto taką konstrukcję cechuje swego rodzaju oficjalność, standaryzacja typowa dla tekstów urzędowych.
Trzeba jednak podkreślić, że forma „mieszkam w Ciasnem” jest jak najbardziej poprawna. Może być używana w tekstach urzędowych i w komunikacji potocznej.

Poradnia

08.09.2020

Francja elegancja czy Francja-elegancja

Dobry wieczór,
mamy dość nietypowy problem, a mianowicie zastanawiam się z koleżanką, jak należy napisać: Francja elegancja czy raczej Elegancja Francja. Bardzo nas to nurtuje, więc gdybyśmy uzyskali odpowiedź już dziś, to byłaby elegancja francja (lub francja elegancja).
Z pozdrowieniami

W rozstrzygnięciu tego typowego problemu dotyczącego zapisu pomocne będą ustalenia słownikowe. Wielki słownik języka polskiego (wsjp.pl: https://wsjp.pl/index.php?id_hasla=34447 ) podaje, że to potoczne wyrażenie zapisywane jest jako Francja elegancja, czyli z zachowaniem wielkiej litery w nazwie państwa. Wyrażenie - jak podaje słownik - jest 'używane w sytuacji, gdy mówiący ocenia coś jako bardzo eleganckie i wzbudzające zachwyt'.
Słownik podaje też inne możliwe zapisy: Francja-elegancja oraz francja elegancja (zakładka: Noty o użyciu). Zapis z łącznikiem nawiązuje do podobnych połączeń w polszczyźnie potocznej, typu esy-floresy, chłopek-roztropek. Z kolei przyczyny zapisu Francji małą literą (francja elegancja) upatrywać można najprawdopodobniej w traktowaniu tego wyrazu w omawianym połączeniu nie jako nazwy kraju, ale raczej jako stereotypu łączonego z tym krajem (Francja to francuskość, m.in. elegancja).
Źródła słownikowe nie notują połączenia o szyku odwrotnym, tzn. elegancja Francja. Poświadczenia tekstowe wskazują na przewagę zapisu z wielką literą, w kolejności Francja elegancja.

Poradnia

07.09.2020

Piękność

Uszanowanie,
moim marzeniem jest dowiedzenie się, czy używanie wyrazu "piękność" jako przydawki (np. piękność dnia, piękność chwili) jest już formą archaiczną? Nie spotkałem się z nią wiele razy, dominuje raczej "piękno dnia", "piękno chwili". Zastanawiam się, czy język zmienił się już na tyle, że użycie "piękności" w taki sposób jest już nieaktualne.
Dziękuję za poświęconą uwagę i czas.
Wszystkiego dobrego!

Język żyje, zmienia się, to jest oczywiste. Najpierw uściślijmy - rzeczownik "piękność" w podanych przez Pana połączeniach nie występuje w funkcji przydawki.
Dawniej rzeczownik "piękność" miał szerszy zakres użycia i większą łączliwość z innymi rzeczownikami, które występowały w roli przydawek (np. piękność obrazu - jak podaje Słownik wileński z 1861 roku). Ewentualna „nieaktualność” rzeczownika "piękność" w tych połączeniach wyrazowych ma inne podłoże - wynika z utrwalonej w takich wyrażeniach łączliwości rzeczownika "piękno".
Trudno mówić, że połączenia „piękność dnia” , "piękność chwili" czy "piękność miasta" ma charakter archaiczny, raczej - nacechowany stylistycznie. Najczęściej występują one w opracowanej odmianie języka, są właściwe dla starannej polszczyzny. Doskonale spełniłyby się również w funkcji tytułu dzieła literackiego, filmowego, nazwy, bo zapadałyby w pamięć, zatrzymywały uwagę odbiorcy formą rzadko używaną na co dzień. Nie bez znaczenia jest też osobowe znaczenie rzeczownika "piękność" ('piękna kobieta'), częstsze w użyciu, niż "piękność" w znaczeniu cechy/ zbioru cech. Połączenie „piękno dnia” jest neutralne stylistycznie i utrwalone w użyciu w różnych kontekstach.

Poradnia

07.09.2020

Odmieniamy nazwisko Sprycha

Szanowni Państwo!
Bardzo proszę o potwierdzenie bądź wskazanie poprawnej formy odmiany nazwiska "Sprycha". Czy forma poprawna celownika to Sprysze?
Będę wdzięczna za pomoc.

Odpowiadając na Pani pytanie, podajemy wzór odmiany nazwiska Sprycha:
mianownik Sprycha
dopełniacz Sprychy
celownik Sprysze
biernik Sprychę
narzędnik Sprychą
miejscownik Sprysze.
Forma celownika, podobnie jak miejscownika, ma postać Sprysze.
Pełny wzór odmiany - w liczbie pojedynczej i mnogiej - można też zobaczyć w Słowniku gramatycznym języka polskiego, który jest dostępny online (http://sgjp.pl/leksemy/#1084279/Sprycha).

Poradnia

07.09.2020

O wsi Gady. Jak odmieniać nazwę wsi?

Dzień dobry! Mieszkam od niedawna w pięknej wsi Gady. Obecnie trwa tam żywa dyskusja dotycząca odmiany nazwy miejscowości w kontekście przypadków zależnych ( np. jadę : do Gad czy do Gadów?). Nazwy miejscowości używam od dawna, gdyż mieszkałam jako dziecko w pobliskiej wsi. Wszyscy używali formy "Gadów". Tak też mówią rdzenni mieszkańcy (uzus językowy). Napływowi posługują się formą "Gad", zgodnie z zasada odmiany nazw miejscowych będących rzeczownikami w liczbie mnogiej. Którą nazwę należy preferować i jak zażegnać spór w Gadach miedzy gadzianami?
Będę wdzięczna za odpowiedź!
gadzianka

Wydaje się, że niepotrzebnie Państwo toczą spór o sposób odmiany. Język ma to do siebie, że dopuszcza używanie form równoległych, wariantywnych, tak jak w wypadku odmiany rzeczowników pospolitych. Na przykład dopełniacz rzeczownika pokój ma dwie formy: pokojów oraz pokoi. Można używać jednej formy albo drugiej.
Wracamy jednak do pytania. Zgodnie z opublikowanym na stronach gov.pl Urzędowym wykazem nazw miejscowości(z 2012 r.), podającym wzór odmiany nazw miejscowych, miejscowość Gady (położona w warmińsko-mazurskim) powinna przyjmować w dopełniaczu formę Gad. Taką formę podaje również Słownik gramatyczny języka polskiego (sgjp.pl). I właśnie ta forma dopełniacza Gad powinna być używana w obiegu oficjalnym. W obiegu nieoficjalnym, w języku potocznym można bez obawy używać formy Gadów, zgodnej z przyjętym w okolicy uzusem językowym.

Poradnia