Poradnia

Pytania i odpowiedzi

 

30.11.2019

Forma męska zawodu hostessa. Jak odmieniamy wyraz host?

Witam, nigdzie nie mogę znaleźć takiej informacji - jaka jest liczba mnoga do określenia płci żeńskiej i męskiej hostessy i hosta - hości czy hostowie? Dziękuję.

Wątpliwość w pytaniu dotyczy rodzaju gramatycznego, a nie płci.
Odmiana rzeczownika rodzaju żeńskiego nie powinna sprawiać kłopotu. "Hostessa" odmienia się tak, jak inne rzeczowniki twardotematowe tego rodzaju (żona, woda itp.). W mianowniku liczby mnogiej przyjmuje końcówkę -y: "hostessy". Informacje na temat omawianego rzeczownika można znaleźć w słowniku języka polskiego online, link poniżej:
https://www.wsjp.pl/index.php?id_hasla=75280&ind=0&w_szukaj=hostessa
Natomiast rzeczownik rodzaju męskiego "host" ('osoba, która na targach przedstawia, zachwala usługi, produkt') w podanym przez Panią znaczeniu występuje zdecydowanie rzadziej, jest też słabo przyswojony w języku polskim. Dlatego forma mianownika liczby mnogiej może sprawiać problemy. Z dwóch możliwych końcówek mianownika liczby mnogiej rzeczowników osobowych (-i, -owie) należałoby wybrać końcówkę -owie ("hostowie"), która jest bardziej wyrazista i ułatwia odczytanie osobowego znaczenia tego rzeczownika.
Warto dodać, że rzeczownik "host" zdecydowanie częściej jest używany w innym znaczeniu, jako 'komputer podłączony do Internetu, oferujący usługi wielu użytkownikom' (sjp.pwn.pl/sjp/host;2560837).

Poradnia

25.11.2019

O nazwisku Przychodzeń

Szanowni Państwo, mam pytanie w związku z nazwiskiem Przychodzeń. Jak poprawnie je odmienić w dopełniaczu? Przychodnia czy Przychodzenia?
Dziękuję za odpowiedź.

Nazwiska z "e" ruchomym sprawiają odmieniającym je pewne problemy. Zazwyczaj w wypadku nazwisk tego typu zakończonych na -eń- poprawne są zarówno formy z zachowanym w odmianie „e”, jak i bez „e”. Samogłoskę "e" zachowuje się zwłaszcza w odmianie nazwisk jednosylabowych, np. Bień - Bienia. W nazwiskach dwu- i więcejsylabowych opuszcza się "e", jeśli dzieje się tak w równobrzmiących rzeczownikach pospolitych, np. Kwiecień - Kwietnia (Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Na wybór formy może mieć wpływ również tradycja rodzinna, czyli sposób odmiany przyjęty w rodzinie nosicieli nazwiska.
Nazwisko Przychodzeń (dla męskiego nosiciela nazwiska) uzyskuje w dopełniaczu i bierniku formę Przychodzenia, w celowniku Przychodzeniowi, narzędniku Przychodzeniem, miejscowniku - (o) Przychodzeniu. Forma dopełniacza bez "e" wydaje się bardzo wątpliwa, z kolei forma Przychodnia jest dopełniaczem od innego nazwiska - Przychodzień (równobrzmiącego z rzeczownikiem przychodzień). Nazwisko Przychodzeń nazywające kobietę nie odmienia się, zachowuje w przypadkach zależnych jedną formę - Przychodzeń.
O odmianie nazwisk, w których występuje „e” ruchome piszemy też na stronie internetowej Poradni, zachęcamy do lektury wpisów: http://www.poradniajezykowa.ajd.czest.pl/?page=3, http://www.poradniajezykowa.ajd.czest.pl/?page=10.

Poradnia

23.11.2019

Nazwiska Stanoch i Dydo w odmianie

Szanowni Państwo,
mam pytanie, jak odmienia się nazwiska „Stanoch” i „Dydo”?

Nazwiska Stanoch i Dydo, o ile są nazwiskami mężczyzn, odmieniają się zgodnie ze wzorem odmiany rzeczowników męskich (Stanoch) i żeńskich (Dydo).
Nazwisko Stanoch odmienia się następująco: mianownik Stanoch, dopełniacz Stanocha, celownik Stanochowi, biernik Stanocha, narzędnik Stanochem, miejscownik Stanochu.
Z kolei Dydo przybiera następujące formy: mianownik Dydo, dopełniacz Dydy, celownik Dydzie, biernik Dydę, narzędnik Dydą, miejscownik Dydzie.

Poradnia

22.11.2019

Ach, te zdania...

Szanowna Poradnio,
moje wątpliwości dotyczą formy orzeczenia w zdaniu: Wspomnieć jeszcze należy o integracji wiekowej - jest to sytuacja, polityka bądź proces społeczny wspomagające interakcje pomiędzy osobami z różnych grup wiekowych. Czy nie powinno być ono w liczbie mnogiej (są)?

Pod względem formalnym, faktycznie, lepiej jest użyć orzeczenia w liczbie mnogiej - są. Warto też przemyśleć użycie dwukropka po są - tekst zyskałby na jasności. Przedstawione zdanie wymaga jednak większej liczby zmian. Jest błędnie skonstruowane pod względem logicznym i semantycznym. Trudno jednak przeprowadzić jego korektę bez znajomości szerszego kontekstu.

Poradnia

22.11.2019

Mała czy duża litera w nazwach: rondo Kościuszki, plac Biegańskiego?

Dzień dobry,
czy wyrazy aleja, aleje, plac, rondo, będące oficjalną częścią nazwy danej ulicy należy pisać z małej czy dużej litery. W uchwale rady miasta jest zapis:
Rondo u zbiegu ulic 1 Maja, Marii Konopnickiej i Poznańskiej w Szczytnie otrzymuje nazwę: „Rondo im. Waltera Późnego”. W katalogu ulic (TERYT ULIC) jest to wpisane jako: „rondo Rondo im. Waltera Późnego”. Zgodnie z tym co pisze na stronie http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1486:ekspertyzy&catid=58&Itemid=71%20target= wyraz rondo nie jest częścią nazwy, natomiast w uchwale brzmi to jak integralna część nazwy.
Dla przykładu w tekście mowa jest o placu Trzech Krzyży czy też placu Bankowym, gdzie akurat wyraz „plac” jest integralną częścią nazwy, jak i rodzajem miejsca (wg danych zawartych w Krajowym Rejestrze Podziału Terytorialnego Kraju TERYT) i pomimo, iż wyraz ten jest częścią nazwy w artykule zapisywany jest z małej litery. Według mnie jeżeli wyraz aleja, plac, rondo, itp. jest częścią nazwy, to powinno pisać się go z dużej litery, nawet jak będzie to sprzeczne z zasadami językowymi.

Nazwy własne obiektów miejskich mają charakter oficjalny i powinny być zapisywane zgodnie z obowiązującymi zasadami pisowni. Zupełnie wyjątkowo, w wypadku nazw historycznie utrwalonych, mających długą tradycję kulturową, możliwy jest zapis odbiegający od zasad (przykłady wymienione są w ekspertyzie RJP, którą Pan przywołuje w pytaniu, dlatego ich nie powtarzamy). Osobną kwestią jest zapis w dokumentach wytwarzanych przez administrację lokalną czy krajową - zdarzają się w nich, niestety, zapisy błędne.
Warto pamiętać, że w wypadku nazw: aleja i bulwar używanych w liczbie mnogiej stosuje się zapis dużą literą: Aleje Najświętszej Marii Panny (Al. NMP), Aleje Jerozolimskie (Al. Ujazdowskie), Bulwary Dietla.
Zasady zapisu wielowyrazowych nazw obiektów, w których występują na początku nazwy typologiczne (rodzajowe) uściślające, o jaki obiekt chodzi, są jednoznaczne: podaje je ekspertyza RJP, a także „Nowy słownik ortograficzny PWN z zasadami ortografii i interpunkcji” pod redakcją E. Polańskiego. Nazw typu rondo (a także: ulica, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, cmentarz, pałac, zamek, pomnik itp.) nie traktuje się jako części właściwej nazwy własnej i zapisuje się je w związku z tym małą literą.

Poradnia

19.11.2019

Owiany złą sławą?

Szanowni Państwo, czy poprawny jest frazeologizm "owiany złą sławą"? Często spotykam się ze sformułowaniem "cieszący się złą sławą", jednak trafiłem kilkukrotnie właśnie na frazę "owiany złą sławą". Czy taka kalka może uchodzić za poprawną?

Jeśli weźmiemy pod uwagę status związku frazeologicznego "cieszyć się (cieszący się) złą sławą", to nie jest on oczywisty. Jest to związek używany w języku polskim w różnego typu wypowiedziach i tekstach, ale jego poprawność budzi wątpliwości. Poprawne pod względem frazeologicznym są połączenia: "cieszyć się sławą" i "cieszyć się dobrą sławą", które łączą semantykę wyrazu "cieszyć się" ('doznawać radości, zadowolenia; odczuwać radość') i "sława" ('opinia o kimś, zwłaszcza dobra') w sposób logiczny.
Połączenie "owiany złą sławą" nie jest utrwalone w języku polskim, ma charakter innowacyjny, odświeża zasoby języka. Zastępuje niezbyt fortunne połączenie "cieszyć się złą sławą". Powstało prawdopodobnie z połączenia, skrzyżowania frazeologizmów: "okryć się (złą) sławą" i "owiany tajemnicą". 

Poradnia

19.11.2019

Nazwa Białokosz -odmieniać czy nie odmieniać?

Szanowni Państwo,
proszę powiedzieć mi, jak należy prawidłowo odmieniać nazwę miejscowości Białokosz. Powiemy w Białokoszu czy też może w Białymkoszu? Ponieważ jest to zrost, wydaje mi się, że poprawną formą jest ta pierwsza. Z drugiej jednak strony podobieństwo Białegostoku wskazywałoby na drugi wariant.
Mam w nawyku odmienianie wszystkich tego typu nazw. Czy słusznie?

Ma Pan rację, wszystkie rodzime nazwy miejscowe należy odmieniać, zarówno te proste, jak i bardziej skomplikowane.
Nazwa Białokosz ma inny wzór odmiany niż nazwa Białystok, która jest pod względem struktury zrostem. Białokosz, podobnie jak Białobrzeg, pod względem strukturalnym jest złożeniem. Wskazuje na to pochodzenie nazwy miejscowości Białokosz od nazwy jeziora Białkosz, które łączy się z wyrazami "biały" i "kosz". Kosz oznaczał przegrodę z chrustu przy dopływie wody do stawu. Informacje na ten temat podaje słownik "Nazwy miejscowe Polski", t. 1, pod red. K. Rymuta.
Wzór odmiany nazwy miejscowej Białokosz przedstawia się następująco:
M. Białokosz
D. Białokosza
C. Białokoszowi
B. Białokosz
N. Białokoszem
Msc. Białokoszu
Wobec powyższego poprawna forma miejscownika ma postać "w Białokoszu".

Poradnia